نمایش «اناربانو و پسرهایش» با اقتباس از داستان‌های کوتاه نویسندگان معاصر ایران، شامگاه شنبه ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶ (۲ آبان ۱۴۰۵) در تئاتر بیتف بلگراد به روی صحنه رفت. این نمایش که به کارگردانی دینا ووچای و با هنرنمایی شش بازیگر صرب اجرا شد، نمونه‌ای از تبدیل آثار ترجمه‌شده ادبیات معاصر ایران به تولیدات هنری در صربستان و گامی در مسیر گسترش تعاملات فرهنگی و هنری میان دو کشور به شمار می‌رود.
روایتی از زندگی، امید و کرامت انسانی
نمایش «اناربانو و پسرهایش» با الهام از داستان‌های کوتاه معاصر ایران، به روایت زندگی انسان‌هایی می‌پردازد که در مواجهه با دشواری‌ها، ناملایمات و نااطمینانی‌های جهان پیرامون خود، می‌کوشند مهربانی، امید و کرامت انسانی را حفظ کنند.
این اثر با پرداختن به مفاهیمی همچون تنهایی، دلتنگی، روابط انسانی، آرزوها و نیاز به محبت و همدلی، تلاش می‌کند تجربه‌های مشترک انسانی را فارغ از مرزهای جغرافیایی و تفاوت‌های فرهنگی به تصویر بکشد.
کارگردانی این نمایش را دینا ووچای بر عهده دارد. طراحی صحنه و لباس توسط آنا دونسکیخ و موسیقی آن توسط پتار میلانوویچ انجام شده است.
ایوونا مومیروویچ، هانا بشتیچ، نادیا مینیچ، پتار میلیوش، پاوله ایوانوویچ و نیکولا اشتراباتس، شش بازیگری هستند که شخصیت‌ها و روایت‌های داستانی این نمایش را بر صحنه زنده می‌کنند.
از انتشار کتاب ایرانی تا اقتباس نمایشی در صربستان
از نکات قابل توجه این رویداد هنری، پیوند آن با یکی از طرح‌های ترجمه و انتشار ادبیات معاصر ایران در صربستان است. کتاب «داستان‌های کوتاه از ادبیات معاصر ایران» با حمایت رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در صربستان و مرکز ساماندهی ترجمه و نشر سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، از سوی انتشارات معتبر جئوپوتیکا در ۲۵۲ صفحه به زبان صربی منتشر و در بازار کتاب این کشور عرضه شده است.
این کتاب مجموعه‌ای از ۲۳ داستان کوتاه منتخب از نویسندگان نسل‌های مختلف ادبیات معاصر ایران را در بر می‌گیرد؛ از پیشگامانی چون محمدعلی جمال‌زاده، جلال آل‌احمد و بهرام صادقی تا نویسندگانی همچون گلی ترقی، هوشنگ مرادی کرمانی، مصطفی مستور، علی مؤذنی، مهدی شجاعی، احمد دهقان و دیگر داستان‌نویسان ایرانی.
سه داستان «اناربانو و پسرهایش» نوشته گلی ترقی، «بندر انزلی» اثر مصطفی مستور، « یابو» اثر هوشنگ مرادی کرمانی، « گزارش یک قتل» اثر عربلو، « کش فقط کش تنبان» اثر فرهاد حسن زاده و «امضا» نوشته مهدی شجاعی، از جمله آثار این مجموعه هستند که در نمایش یادشده مورد اقتباس قرار گرفته‌اند.
انتخاب این داستان‌ها برای اجرای نمایشی نشان می‌دهد که آثار داستان‌نویسان معاصر ایران توانسته‌اند از محدوده مخاطبان کتاب فراتر رفته و توجه هنرمندان و فعالان تئاتر صربستان را نیز به خود جلب کنند. این تجربه از آن جهت حائز اهمیت است که آثار ترجمه‌شده، صرفاً در قالب کتاب به مخاطبان معرفی نشده‌اند، بلکه زمینه بازآفرینی و تفسیر هنری آن‌ها در بستری فرهنگی متفاوت نیز فراهم شده است.
اشتراکات انسانی در دو فرهنگ
یکی از ویژگی‌های نمایش «اناربانو و پسرهایش»، تأکید بر مضامین جهان‌شمول داستان‌های ایرانی است. داستان‌های انتخاب‌شده، هرچند ریشه در واقعیت‌ها، روابط اجتماعی و تجربه‌های زیسته جامعه ایران دارند، به موضوعاتی می‌پردازند که برای مخاطبان صرب نیز قابل درک و همذات‌پنداری هستند.
در این نمایش، مفاهیمی مانند محبت، خانواده، تنهایی، امید، رنج و تلاش برای حفظ ارزش‌های انسانی، به زبان تئاتر بازگو می‌شوند؛ زبانی که می‌تواند میان مخاطبانی با پیشینه‌های فرهنگی و اجتماعی متفاوت ارتباط برقرار کند.
از این منظر، نمایش یادشده فرصتی برای آشنایی مخاطبان صربستان با جنبه‌هایی از زندگی اجتماعی، عواطف و تجربه‌های انسانی در ادبیات داستانی ایران فراهم می‌آورد.
دستاوردی در حوزه دیپلماسی فرهنگی و ترجمه ادبی
اجرای نمایش «اناربانو و پسرهایش» را می‌توان نمونه‌ای از ظرفیت طرح‌های حمایت از ترجمه و نشر آثار ایرانی در خارج از کشور دانست.
در سال‌های گذشته، معرفی ادبیات فارسی در صربستان بیشتر با آثار شاعران کلاسیک ایران، از جمله فردوسی، سعدی، حافظ و مولانا پیوند داشته است. با این حال، انتشار مجموعه‌هایی از داستان‌های کوتاه معاصر، فرصت آشنایی مخاطبان صرب‌زبان با جریان‌های جدیدتر ادبیات ایران و تجربه‌های اجتماعی و فرهنگی جامعه معاصر ایرانی را نیز فراهم کرده است.
انتشار مجموعه «داستان‌های کوتاه از ادبیات معاصر ایران» از سوی ناشری شناخته‌شده در صربستان و اقتباس نمایشی از برخی داستان‌های آن، نمونه‌ای ملموس از ظرفیت این همکاری‌ها به شمار می‌رود.
اهمیت این اتفاق تنها در اجرای چند داستان ایرانی بر صحنه تئاتر بلگراد خلاصه نمی‌شود، بلکه در شکل‌گیری فرایندی فرهنگی نهفته است که از انتخاب و ترجمه آثار ادبی آغاز شده، با انتشار و عرضه کتاب ادامه یافته و سرانجام به خلق یک اثر هنری تازه توسط هنرمندان کشور میزبان انجامیده است.
چنین تجربه‌ای می‌تواند زمینه‌ساز همکاری‌های بیشتر میان ناشران، مترجمان، نویسندگان، کارگردانان و مراکز هنری دو کشور در حوزه اقتباس‌های ادبی، نمایشنامه‌نویسی و تولیدات مشترک فرهنگی باشد.
تداوم حضور ادبیات ایران در فضای فرهنگی صربستان
اجرای این نمایش در تئاتر بیتف، یکی از مراکز شناخته‌شده هنرهای نمایشی بلگراد، جلوه‌ای دیگر از حضور ادبیات و فرهنگ ایران در فضای هنری صربستان است. این رویداد نشان می‌دهد که ترجمه و انتشار آثار ادبی، در صورت برخورداری از ظرفیت‌های محتوایی و هنری، می‌تواند زمینه‌ساز تعاملات گسترده‌تر فرهنگی شود و آثار نویسندگان ایرانی را به مخاطبانی فراتر از جامعه کتاب‌خوان معرفی کند.
نمایش «اناربانو و پسرهایش» همچنین یادآور این واقعیت است که ادبیات، افزون بر نقش خود در معرفی زبان و فرهنگ ملت‌ها، می‌تواند منبع الهام برای دیگر شاخه‌های هنر و بستری برای شناخت متقابل و گفت‌وگوی میان‌فرهنگی باشد.
بدین ترتیب، حضور داستان‌های معاصر ایرانی بر صحنه تئاتر بلگراد را می‌توان گامی ارزشمند در مسیر معرفی ظرفیت‌های ادبی و هنری ایران و تقویت پیوندهای فرهنگی میان ایران و صربستان ارزیابی کرد.
